Trong dòng chảy tư tưởng Việt Nam thế kỷ XX, Đường vào Triết học của Giáo sư Lê Thành Trị (xuất bản lần đầu năm 1971) hiện lên như một công trình nhập môn hiếm hoi mang vẻ đẹp trầm tĩnh và bền bỉ. Giá trị của tác phẩm không chỉ nằm ở việc trình bày những vấn đề căn bản của triết học, mà còn ở giọng văn suy tư, nhân bản, thấm đượm một mối ưu tư giáo dục tinh thần cho con người. Cuốn sách ra đời trong bối cảnh trí thức Việt Nam đang tìm kiếm một con đường đối thoại sâu sắc hơn với triết học phương Tây hiện đại, đồng thời vẫn mong giữ được sự liên hệ sống động với kinh nghiệm hiện sinh và truyền thống văn hóa Á Đông.
Ngay từ Thay lời tựa, tác giả đã xác định rõ định hướng: đây không phải là một hệ thống triết học khép kín hay một khảo luận hàn lâm khô khan, mà là một "nhịp cầu" mộc mạc, giản dị nhưng đủ vững để đưa người đọc bước những bước đầu tiên vào miền suy tư triết lý. Với Giáo sư Lê Thành Trị, triết học không phải là kho tàng khái niệm trừu tượng, mà trước hết là một thái độ sống: thái độ ngạc nhiên, truy vấn và tự vấn trước sự hiện hữu của chính mình và của thế giới. Ở đây vang vọng tinh thần Socrate - “một đời sống không được xét hỏi thì không đáng sống” - cũng như quan niệm của Platon về triết học như một sự chăm sóc linh hồn.
Phần I của tác phẩm bàn về ý nghĩa tổng quát của triết lý, mở ra từ khái niệm “kiến thức triết lý”. Tác giả cho rằng triết học không khởi đi từ bầu trời ý niệm, mà nảy sinh từ chính đời sống thường nhật, từ những băn khoăn và thắc mắc tưởng như quen thuộc. Triết lý, vì thế, không quay lưng với kinh nghiệm sống, mà đào sâu kinh nghiệm ấy để tìm ra ý nghĩa phổ quát của thân phận con người. Cách nhìn này gợi lại định nghĩa của Aristotle về con người như “hữu thể có lý trí”, đồng thời gần gũi với cảm thức Á Đông, nơi minh triết bắt nguồn từ đời sống bình thường.
Sang Phần II, nhận thức luận, tác giả dẫn dắt người đọc truy vấn những vấn đề cốt lõi: nhận thức là gì, chân lý là gì, và con đường tư duy của con người được cấu trúc ra sao. Thay vì trình bày thuần túy lịch sử học thuyết, ông đặt câu hỏi về giá trị và giới hạn của khoa học. Triết học, theo ông, không đối lập với khoa học, nhưng cũng không thể bị khoa học thay thế; nhiệm vụ của nó là suy tư trên chính những tiền đề và hệ quả của tri thức khoa học, để trả lại cho con người chiều kích nhân sinh đã từng bị lãng quên.
Phần III, những vấn đề trọng đại, có thể xem là trung tâm sinh động của toàn bộ tác phẩm. Những câu hỏi về con người, giá trị, xã hội và Tuyệt đối được đặt lại trong bối cảnh hiện sinh cụ thể. Triết học hiện sinh phương Tây vang lên như một hồi sóng động, nhưng được đối thoại tinh tế với minh triết phương Đông. Ở đây, con người được nhìn như một hữu thể mong manh, hữu hạn nhưng tự do, buộc phải gánh lấy trách nhiệm về đời sống của chính mình - một trực giác gặp gỡ sâu sắc giữa tư tưởng hiện sinh và truyền thống đạo lý Á Đông.
Về phương pháp, Đường vào Triết học không đi theo lối trình bày kinh viện, mà chọn cách diễn giải mở, giàu liên tưởng, đan xen giữa phân tích khái niệm, dẫn chứng lịch sử và suy niệm hiện sinh. Triết học hiện ra không chỉ như “cách tồn tại” (mode of being), mà còn như một phong cách sống, gắn với thân phận, lịch sử, xã hội và kinh nghiệm làm người.
Giá trị bền vững của tác phẩm nằm ở chỗ: nó không chỉ cung cấp tri thức nhập môn, mà còn khơi dậy nơi người đọc một tinh thần tự vấn triết học. Trong bối cảnh tri thức dễ rơi vào tính công cụ và đời sống đầy biến động, Giáo sư Lê Thành Trị nhắc nhở rằng triết học chỉ thực sự sống động khi nó trở thành công việc của chính mỗi con người trong đời sống xã hội. Đường vào Triết học vì thế không phải con đường xa xôi, mà là con đường gần gũi - con đường của suy tư, tự do và trách nhiệm làm người.
Mục lục sách Nhập Môn Triết Học
Lời giới thiệu
Thay lời tựa
Phần I. Ý NGHĨA TỔNG QUÁT CỦA TRIẾT LÝ
- Kiến thức tiền triết lý
- Ý niệm về triết lý
Phần II. NHẬN THỨC LUẬN
- Vấn đề nhận thức
- Thực tại và nhận thức
- Thế nào là chân lý?
- Suy tư là gì?
Phần III. NĂM VẤN ĐỀ TRỌNG ĐẠI
- Vấn đề giá trị đặt ra như thế nào?
- Người là gì?
- Một vài suy niệm về hữu
- Xã hội có phải là thực tại không?
- Thượng đế hay tuyệt đối
- Triết gia trong xã hội
Lời bạt
Thư mục tham khảo