An Tư - cuốn tiểu thuyết về nàng công chúa xinh đẹp đời Trần phải đem cống cho tướng giặc Thoát Hoan, không chỉ là một tấn bi kịch cá nhân mà qua đó tái hiện hầu như toàn bộ cuộc kháng chiến hào hùng chống Nguyên Mông lần thứ hai của quân dân nhà Trần. Tác phẩm được nhà văn hoàn thành cuối năm 1943, đăng tải trên tạp chí Tri Tân trong nửa sau của năm tiếp theo 1944…
Theo chính sử, An Tư là một công chúa đời Trần, em ruột của Thượng hoàng Trần Thánh Tông và là cô của vua Trần Nhân Tông. Tương truyền, công chúa An Tư là người có sắc đẹp nghiêng nước nghiêng thành. Gặp buổi giặc Nguyên Mông sang xâm lược, trước sức mạnh hung hãn của kẻ thù, triều đình đã quyết định cống An Tư cho tướng giặc Thoát Hoan để làm kế hoãn binh... Viết An Tư, Nguyễn Huy Tưởng không chỉ cốt khai thác khía cạnh bi kịch của nàng công chúa đời Trần - dù ông đã lấy tên nàng làm tiêu đề cho tác phẩm của mình, như một sự tôn vinh hành động hi sinh cao cả của nàng. Với những biến cố trong số phận của một cá nhân, tác giả đã tái hiện hầu như trọn vẹn những sự kiện chính trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông xâm lược lần thứ hai của vua tôi nhà Trần...
An Tư - số phận một cá nhân nhưng cũng là tiêu biểu cho những hi sinh mất mát của quân dân Đại Việt trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên Mông. An Tư - tiểu thuyết về một bậc liệt nữ nhưng cũng là bức tranh toàn cảnh về lịch sử đất nước trong đó có kinh thành Thăng Long, ở vào một thời điểm đầy thử thách nhưng cũng rất đỗi hào hùng của dân tộc.
Trích dẫn sách An Tư - Nguyễn Huy Tưởng
"...Nàng thu mình giữa đám vui; thân đang chịu một cái tang đau đớn, nàng không dám lưu luyến, sợ không được chân thành với người quá cố. Và chính tiệc khao quân tưng bừng náo nhiệt đã xua đuổi nàng đi, người duy nhất không có quyền được hưởng cái vinh quang ấy. Mặt tai tái, nàng nhảy lên mình ngựa, tế ra thẳng bờ sông, giữa những mổ chiến sĩ hữu danh hay vô danh, lần đến mộ chàng, có biển tre để tám chữ: Tinh Cương chủ tướng Chiêu Thành chi mộ. Nàng xuống ngựa, thắp hương, rồi rập đầu trên nấm đất mà khóc rũ rượi, hết cơn này đến cơn khác. Tuần hương đã hết, nàng đứng dậy, trông lại nấm mồ, nức nở nói:
- Tiệc vui riêng vương gia không được hưởng, thiếp xin xuống suối vàng cùng vương gia tái hợp, cho vương gia đỡ tủi. Vương gia sống khôn chết thiêng, xin đợi chờ thiếp đây. Nàng trông lại phía thành, cờ thắng phấp phới bay dưới ảnh trăng sao vằng vặc. Tiếng ti quản đưa đến tai nàng. Nàng xăm xăm chạy ra bờ sông. Chợt quay lại, nghe rõ tiếng ca vang lừng:
Đoạt sáo Chương Dương Độ
Cầm Hổ Hàm Tử Quan
Thái bình nghi nỗ lực
Vạn cổ thủ giang san,"
Mục lục sách An Tư - Nguyễn Huy Tưởng
Lời nói đầu
AN TƯ
PHỤ LỤC
- An Tư: "Một bức họa lớn lao" (nhật ký)
- Nguyễn Huy Tưởng với An Tư
- An Tư - Nguồn cảm hứng
- An Tư - Tác phẩm cảm động bậc nhất về lịch sử nước nhà ..
- An Tư - Điểm nhấn quan trọng trên hành trình sáng tạo của Nguyễn Huy Tưởng
- An Tư hay số phận người phụ nữ trong sử, trong đời