Có những câu hỏi đã theo con người từ thuở bình minh của triết học và khoa học: Ý thức là gì? Vì sao chúng ta không chỉ sống mà còn biết mình đang sống? Điều gì tạo nên cảm giác “tôi là tôi”? Và khi ý thức biến mất - trong giấc ngủ sâu, dưới thuốc mê, trong hôn mê, hay khi sự sống kết thúc - điều gì thực sự mất đi? Hôm nay, chúng tôi trân trọng giới thiệu đến độc giả Việt Nam bản dịch tiếng Việt của Being You: A New Science of Consciousness - Là mình: nhận thức bản thân qua khoa học não bộ, tác phẩm nổi tiếng của Anil Seth, một trong những nhà thần kinh học nhận thức hàng đầu thế giới và là đồng Giám đốc Trung tâm Khoa học Ý thức Sackler tại Đại học Sussex, Vương quốc Anh.
Là mình là kết tinh của hơn ba thập kỷ nghiên cứu của Anil Seth về một trong những bí ẩn lớn nhất của khoa học và triết học: bằng cách nào hoạt động của hàng tỷ tế bào thần kinh trong bộ não lại tạo nên trải nghiệm chủ quan - trải nghiệm “được là chính mình”. Bằng ngôn ngữ khoa học chặt chẽ nhưng gần gũi, cuốn sách dẫn dắt người đọc bước vào hành trình khám phá nơi thần kinh học, tâm lý học, triết học, sinh học và trí tuệ nhân tạo giao thoa, để tiếp cận một câu hỏi tưởng như quen thuộc nhưng chưa bao giờ có lời giải trọn vẹn: điều gì thực sự tạo nên cái mà ta gọi là “tôi”.
Một trong những luận điểm quan trọng và táo bạo nhất của Anil Seth là: ý thức không liên quan nhiều đến việc chúng ta thông minh đến đâu, mà liên quan sâu sắc hơn đến việc chúng ta đang sống. Theo ông, con người không có ý thức vì sở hữu một linh hồn phi vật chất hay một lý trí siêu việt, mà bởi chúng ta là những “cỗ máy sinh học sống” luôn liên tục cảm nhận, dự đoán và điều chỉnh trạng thái bên trong cơ thể mình. Cái mà chúng ta gọi là “cái tôi” không phải một thực thể bất biến, mà là kết quả của một quá trình sinh học sâu sắc, trong đó bộ não không ngừng dự đoán những gì đang diễn ra bên trong cơ thể và ngoài thế giới, từ đó tạo nên cảm giác liên tục rằng “tôi đang ở đây”, “tôi đang tồn tại”, “tôi là tôi”.
Trong cuốn sách này, Anil Seth cũng đưa ra một ý tưởng đầy thách thức: những gì chúng ta nhìn thấy, nghe thấy và cảm nhận mỗi ngày không phải là sự phản chiếu trực tiếp của thế giới khách quan, mà là những “ảo giác có kiểm soát” do bộ não liên tục kiến tạo nên. Theo cách nhìn đó, não bộ không đơn thuần tiếp nhận thực tại - nó chủ động tạo ra thực tại mà chúng ta trải nghiệm. Chính góc nhìn đột phá này đang làm thay đổi sâu sắc cách khoa học hiện đại hiểu về nhận thức, cảm giác, cái tôi, và bản chất của trải nghiệm chủ quan.
Cuốn sách mở đầu bằng một trải nghiệm rất cá nhân nhưng cũng đầy ám ảnh của chính tác giả trong một ca gây mê toàn thân, khi ông cảm nhận một trạng thái mà theo lời ông mô tả: “Tôi đơn giản là không còn ở đó.” Không thời gian, không ký ức, không cảm giác, không “tôi”. Từ trải nghiệm “phi trải nghiệm” ấy, Anil Seth bắt đầu cuộc truy tìm bản chất của ý thức, để rồi dẫn người đọc đến những câu hỏi sâu xa nhất về sự sống, cái chết, cái tôi, ý thức ở động vật, khả năng tồn tại của máy móc có cảm giác, và cả giới hạn của việc hiểu chính bản thân mình.
Là mình không chỉ là một cuốn sách về não bộ hay khoa học thần kinh. Đây là một tác phẩm giúp chúng ta nhìn lại chính mình dưới một ánh sáng hoàn toàn mới - rằng cái tôi không phải một linh hồn bất biến, mà là một quá trình sinh học sống động, được hiện thân trong cơ thể và gắn chặt với thế giới xung quanh. Với bản dịch tiếng Việt lần này, chúng tôi hy vọng cuốn sách sẽ mở ra cho độc giả Việt Nam một hành trình khám phá vừa khoa học, vừa triết học, vừa rất riêng tư - hành trình đi tìm lời giải cho câu hỏi gần gũi nhất, nhưng cũng bí ẩn nhất: Rốt cuộc, điều gì khiến chúng ta trở thành chính mình?
Mục lục sách Là Mình - Nhận Thức Bản Thân Qua Khoa Học Não Bộ - Anil Seth
LỜI MỞ ĐẦU
I. MỨC ĐỘ
- 1. Vấn đề thực sự
- 2. Đo lường ý thức
- 3. Phi
II. NỘI DUNG
- 4. Cảm nhận từ bên trong
- 5. Phù thủy của xác suất
- 6. Cảm nhận chủ quan của người quan sát
III. CÁI TÔI
- 7. Mê sảng
- 8. Kỳ vọng về chính mình
- 9. Là một cỗ máy thú
- 10. Cá trong nước
- 11. Các mức độ của Tự do Ý chí
IV. DẠNG TỒN TẠI KHÁC
- 12. Vượt ngoài phạm vi loài người.
- 13. Tâm trí máy
LỜI KẾT
LỜI CẢM ƠN
VỀ TÁC GIẢ