Cũng như bao đứa trẻ khác, Katriona O’Sullivan từng lớn lên đầy thông minh, nhiệt huyết và tò mò về thế giới. Nhưng bao bọc lấy tuổi thơ ấy lại là sự nghèo khổ cùng cực và nhiều biến cố.
Bắt đầu làm mẹ và sống vô gia cư từ năm 15 tuổi, suốt 5 năm sau đó với cô là những chuỗi ngày trầy trật để sống sót. Nhưng hôm nay, Katriona đã là một tiến sĩ, một nhà nghiên cứu đạt nhiều giải thưởng với những công trình phá bỏ rào cản giáo dục cho những cô gái có số phận giống như mình.
Đưa Katriona bước lên con đường vượt xa mọi mong đợi ấy chính là những người thầy, những người cố vấn nâng đỡ - những con người đã nhìn thấu giá trị của cô. Đó là cô giáo dạy cô cách tắm rửa trong nhà vệ sinh trường, hay đến tận nhà thuyết phục cô tham gia kỳ thi phổ thông. Là người nhân viên xã hội khuyến khích cô đăng ký các lớp học nghề. Là người bạn đã trao cho cô cơ hội biết đến chương trình hỗ trợ của Trinity College khi cô đang làm lao công. Những ân tình giản dị ấy đã giúp cô đảo ngược cuộc đời.
Bằng giọng văn ấm áp, sắc sảo và đong đầy lòng trắc ẩn - trắc ẩn với cha mẹ, với chính mình năm xưa và với những người xung quanh - Nghèo không chỉ là một cuốn hồi ký cá nhân đầy phi thường, mà còn là lời kêu gọi tha thiết cho tương lai của những trẻ em nghèo, đặc biệt là bé gái.
Đối tượng của cuốn sách
- Độc giả yêu thích hồi ký & dòng sách truyền cảm hứng: Những người yêu thích thể loại hồi ký giàu nghị lực vươn lên từ nghịch cảnh, giúp củng cố niềm tin vào bản thân, ý chí kiên cường và khả năng chữa lành tổn thương.
- Người làm giáo dục, thầy cô giáo & nhà nghiên cứu tâm lý: Cuốn sách là một câu chuyện đầy tính thực tế và nhức nhối về bất bình đẳng giáo dục, từ đó đặt ra câu hỏi: Một hành động nhỏ, một sự chia sẻ đúng lúc của người thầy có thể cứu rỗi và thay đổi cuộc đời một đứa trẻ yếu thế như thế nào?
- Người làm công tác xã hội, các tổ chức phi chính phủ & nhà hoạt động cộng đồng: Cuốn sách giúp họ hiểu thấu đáo và chân thực hơn góc nhìn của người trong cuộc - những đứa trẻ sống trong gia đình nghiện ngập, bị bỏ bê và chịu rào cản tầng lớp. Qua đó, họ có thêm góc nhìn chuyên môn để cải thiện các chính sách và chương trình can thiệp cộng đồng.
- Phụ nữ trẻ, mẹ đơn thân & những người đang bế tắc trong cuộc sống: Tìm thấy sự đồng cảm, lòng bao dung dành cho bản thân và động lực để bứt phá khỏi hoàn cảnh bế tắc.
- Những người có xuất thân khó khăn: Cuốn sách như một lời khẳng định rằng xuất thân không định hình tương lai, từ đó tiếp thêm sự tự tin để họ bước vào môi trường học thuật mà không cảm thấy mình là kẻ đứng ngoài lề.
Đánh giá, nhận xét dành cho cuốn sách
“Đây chắc chắn là một trong những cuốn sách hay nhất tôi từng đọc. Một câu chuyện phi thường và được viết vô cùng xuất sắc.” - Adrian Chiles, chương trình Saturday Live (BBC)
“Một trong những cuốn sách hay nhất về sự phức tạp của nghèo đói… Tác giả chính là một trong những con người phi thường nhất bạn từng gặp.” - The Guardian
“Đầy ắp những góc nhìn sâu sắc... Một cuốn sách đặc biệt.” - Fi Glover, kênh Times Radio
“Xúc động, hóm hỉnh, bản lĩnh và khác biệt như chính con người tác giả... Một cuốn sách tuyệt vời đến mức kinh ngạc.” - Roísín Ingle, Irish Times Women’s Podcast
Trích đoạn sách
- “Tất cả những điều này, tất cả mọi thứ, đều vô nghĩa. Tôi là con chim phượng hoàng duy nhất, người duy nhất trong hai chúng tôi sẽ thoát ra khỏi mớ hỗn độn này. Những nỗ lực thay đổi, những bài học và cả cuộc tháo chạy khỏi vũng bùn hôi thối nơi tôi sinh ra, tất cả sẽ chỉ dành cho mình tôi. Chỉ tôi mà thôi.
Chỉ mình tôi.
Và đó là điều buồn nhất tôi từng biết trong đời.”
- “Cha tôi là một người nghiện.
Và khi tất cả những mối ràng buộc hão huyền tôi tự dệt nên bằng ảo vọng xoắn lại rồi đứt lìa, tôi bị bỏ lại ở bờ bên kia, xa cách chưa từng thấy với người đàn ông bất khả vãn hồi này, với một cuộc đời lãng phí cả trí tuệ và tâm hồn. Người đàn ông mà tôi đã dành cả đời để yêu thương đến tuyệt vọng.
Ông sống chỉ vì những cơn nghiện. Những điếu thuốc đó, giống như heroin, rượu và đàn bà - những cơn nghiện chính là bản ngã của cha tôi.
Ông búng tàn thuốc rơi xuống đất ngay giữa hai chúng tôi. Tôi nhìn vào đó. Sẽ không có khoảnh khắc giác ngộ nào cả, không bao giờ có đối với Tony. Ông cứ thế rơi tự do vào ngọn lửa này đến cuối đời. Tôi hoàn toàn bất lực. Ông chẳng thể nào tái sinh từ đống tro tàn.
Tất cả những điều này, tất cả mọi thứ, đều vô nghĩa. Tôi là con chim phượng hoàng duy nhất, người duy nhất trong hai chúng tôi sẽ thoát ra khỏi mớ hỗn độn này. Những nỗ lực thay đổi, những bài học và cả cuộc tháo chạy khỏi vũng bùn hôi thối nơi tôi sinh ra, tất cả sẽ chỉ dành cho mình tôi. Chỉ tôi mà thôi.”
- “Cha của tôi bị bỏ tù vì buôn ma túy. Ngôi nhà của chúng tôi lúc này chẳng khác nào một chiếc thuyền chênh vênh giữa cơn cuồng phong. Chẳng điều gì an toàn. Mẹ tôi không có một xu dính túi. Bà có năm đứa con nheo nhóc cần chăm sóc nhưng điều cấp bách chẳng kém gì mấy đứa con là cơn nghiện của chính bà và cả cơn nghiện của cha tôi nữa. Ông cần được tuồn “hàng” vào trong trại giam. Mẹ tôi hoàn toàn kiệt quệ.
Không có lời nào đủ để mô tả mức độ thảm hại của cha mẹ tôi lúc bấy giờ, cũng như cảm giác của một đứa trẻ khi phải chứng kiến cha mẹ nó vật lộn, vật vờ vì đói thuốc, đến mức dần đánh mất toàn bộ ý thức về cách sống như một con người. Hai bóng ma vất vưởng trong nhà, những cái xác không hồn chẳng còn sót lại chút nhân tính. Mấy anh em tôi cũng vậy, những sinh vật nhỏ bé, trống rỗng, không được nuôi dưỡng, chẳng có tình thương mà cơm ăn cũng không nốt. Chúng tôi cứ lầm lũi lang thang trong nhà để sinh tồn, mặc cho kim tiêm nằm la liệt, người ra kẻ vào tấp nập.
Rồi cha tôi đi tù. Người ta biết ông không có nhà nên tìm cách tuồn vào để chích hút ngay trong bếp nhà tôi. Vài lần mẹ tôi về nhà và bắt gặp cảnh tượng căn bếp la liệt mấy kẻ nghiện đang chích choác. Vì vậy, bà dặn anh em tôi phải luôn khóa chặt cửa. Và đó trở thành quy định trong nhà.”
- “Cuối con đường chúng tôi ở là nhà thờ. Nó vẫn còn đó, dù theo những gì tôi thấy trên bản đồ thì khuôn viên xung quanh dường như đã không còn nữa. Chúng tôi từng chơi ở đó. Và việc trèo qua bức tường phía sau nhà thờ St Peter để trêu chọc và chế giễu những người phụ nữ bán dâm đứng ở phía bên kia đã trở thành chuyện thường tình.
‘Hai mươi bảng một giờ!’ chúng tôi đồng thanh hét lên, thò đầu qua bức tường. Rồi chúng tôi lăn ra cười ngặt nghẽo. Chúng tôi chẳng hiểu hai mươi bảng ấy là tiền gì hay những người phụ nữ đó thực sự đang làm gì. Chúng tôi gọi họ là đĩ hay đồ lăng loàn – những từ ngữ tồi tệ nhất để sỉ nhục một người phụ nữ. Đôi khi chúng tôi trêu chọc dai dẳng đến mức bị rượt đuổi. Có một bà cô tóc nhuộm, trang điểm lòe loẹt và quần áo rẻ tiền rộng thùng thình trên thân hình gầy guộc. Nếu bị chúng tôi la ó, mụ ta sẽ hằm hằm tiến lại và chúng tôi thích thú với cảm giác sợ hãi đó. Chúng tôi sẽ vừa rú lên vừa chạy tán loạn vào nghĩa địa để ẩn nấp.
Chúng tôi biết những người phụ nữ ấy là hạng tồi tệ và đáng bị chế giễu. Những lời lăng mạ tuôn ra khỏi miệng chúng tôi vì họ đáng bị như thế. Và nếu thấy bất kỳ gã đàn ông nào đến mua dâm, chúng tôi sẽ hét vào mặt họ, gọi họ là đồ khốn bẩn thỉu. “Đi mà trèo lên đi!” tôi từng hét với một người trong số họ, mà thực sự không hiểu mình đang nói gì.
Rồi một đêm, tôi lại chạy theo cùng đám bạn, thò đầu lên định gào thét, nhưng không âm thanh nào phát ra bởi tôi bỗng nhìn thấy mẹ mình đang đứng đó với đôi chân trần lộ ra ngoài và đôi môi tô son. Tôi bắt gặp ánh mắt của mẹ và mẹ cũng nhìn thẳng vào tôi. Thế giới dưới chân tôi bắt đầu sụp đổ. Tôi chạy, chạy mãi.”