Cách mạng tháng Tám 1945 đã khởi đầu một kỉ nguyên mới trong lịch sử dân tộc ta, cũng mở ra một thời kì mới cho nền văn học Việt Nam đã có lịch sử hàng nghìn năm. Được kế thừa những thành tựu hiện đại hoá văn học ở nửa đầu thế kỉ XX, nhưng được nảy sinh và phát triển trong những điều kiện mới của lịch sử, trong môi trường xã hội và văn hoá tư tưởng có tính đặc thù của thời đại, văn học Việt Nam từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 có những đặc điểm và quy luật vận động riêng, với hai giai đoạn (1945 - 1975 và từ sau năm 1975) vừa có sự tiếp nối vừa có những đổi mới sâu sắc. Gắn bó với vận mệnh của đất nước và nhân dân, bám sát hiện thực cách mạng và kháng chiến cũng như công cuộc đổi mới đất nước sau chiến tranh, nền văn học ấy đã là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hoá tinh thần của dân tộc, đáp ứng nhu cầu thẩm mĩ của công chúng.
Thành tựu của văn học Việt Nam từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 không chỉ thể hiện ở phong trào và lực lượng sáng tác đông đảo gồm nhiều thế hệ, ở sự phát triển của nhiều thể loại, mà còn được kết tinh ở những tác phẩm xuất sắc, những tác giả tiêu biểu, có cá tính sáng tạo và phong cách nghệ thuật riêng biệt
- Phần 1: Tiến trình Văn học và các thể loại: gồm có 7 chương, khái quát về hai giai đoạn văn học 1945- 1975 và từ sau năm 1975, tiến trình và thành tựu của các thể loại ở mỗi giai đoạn
- Phần 2: Một số tác giả tiêu biểu: gồm 12 chương. Các tác giả được lựa chọn vừa tiêu biểu cho thành tựu ở mỗi thể loại