Trịnh Lữ - “Ghi chép” là một cuốn sách đặc biệt, vừa như nhật ký tinh thần, vừa như một tập tản văn trí thức, nơi Trịnh Lữ lưu giữ những gì ông coi là quý giá nhất của đời sống: ký ức, con người, nghệ thuật và những rung động rất mỏng manh của tâm hồn.
Sách được cấu trúc thành hai phần rõ rệt nhưng hòa quyện với nhau: Chuyện đời… ghi lại những cuộc gặp gỡ, những chuyến đi, những ký ức gia đình, những khoảnh khắc rất nhỏ mà sâu sắc, đầy cảm xúc - từ một quán nước ven đường, một buổi đạp xe gần Tết, đến những mối ân tình giữa các thế hệ; còn Chuyện nghệ thuật, chữ nghĩa… là nơi tác giả suy tư về hội họa, văn chương, âm nhạc, cái Đẹp và thân phận sáng tạo, qua trải nghiệm sống, vẽ, dịch và đọc của chính mình.
Điều khiến cuốn sách chạm đến người đọc không nằm ở cốt truyện hay thông tin, mà ở giọng điệu: một sự chân thành lặng lẽ, một trí tuệ không phô trương, và một cảm thức nhân văn sâu sắc trước đời sống. Mỗi ghi chép có thể đọc độc lập, như một cuộc trò chuyện tình cờ, nhưng khi đặt cạnh nhau, chúng tạo nên chân dung tinh thần của một con người suốt đời đi tìm sự thật nội tâm và vẻ đẹp của thế giới. Đây là cuốn sách để đọc chậm, để mở ra bất kỳ trang nào và gặp lại chính mình trong những suy nghĩ rất người, rất thật.
“Ghi chép” ra đời lần đầu năm 2020, khi ấy Trịnh Lữ đã gửi tặng bạn đọc mười hai bức tranh sen in ở cuối sách, kèm theo vài lời thân tình với nhan đề “Tết này có chuyện vẽ Sen”. Ở lần xuất bản này, tác giả dành tặng cho bạn đọc 12 bức tranh mới, được in giữa hai phần sách như một khoảng một đoạn nghỉ dịu dàng giữa những trang chữ. Bên cạnh đó, một ghi chép mới ở cuối sách mang tên “Mỗi độ Xuân về” cũng được bổ sung, như một lời chia sẻ về những mùa xuân đáng nhớ trong đời tác giả - và cũng là một lời chúc Tết chân thành, ấm áp gửi tới người đọc.
Cuốn sách dành cho những ai yêu văn chương tản mạn và hồi ức, cho những người quan tâm đến nghệ thuật và cái Đẹp, và cho những tâm hồn từng trải đang cần một cuốn sách để đọc chậm, đọc sâu và suy ngẫm. Đây cũng là cuốn sách dành cho những người làm nghề sáng tạo, và cho bất kỳ ai đang tìm kiếm một tiếng nói nhân văn, không ồn ào, không vội vã, để đối thoại với chính mình - cũng như cho những độc giả đã yêu mến và gắn bó với thế giới tinh tế của Trịnh Lữ.
Trích đoạn sách Ghi Chép - Trịnh Lữ
- Ghi chép khiến tôi thấy mọi việc trở nên “có thật” hơn (tr. 4)
- Nhưng hình như cái chưa biết mới làm cho ta muốn sống và đi nữa. (tr. 12)
- Với tôi, vẽ cũng là ghi chép, lưu giữ những giao đãi của mình với sự vật và tha nhân. (tr. 12)
- LÚC ĐẦU TÔI ĐÃ GỌI SÁCH NÀY là Cóp nhặt dông dài nhưng rồi lại nghĩ mình chả khi nào “dông dài”, gọi thế có vẻ ngụy trang mua vui, mà cũng khuôn sáo. Từ nhỏ đến giờ, mỗi khi cầm bút hoặc gõ phím ra chữ, tôi chỉ có hai ý định. Một là ghi lại những gì đang khiến mình bồi hồi hoặc mông lung, khiến chúng hiện ra, có hình hài tên gọi ở những con chữ mình chọn, để có được cảm giác là chúng có thật. Hai là chép lại những đoạn đọc được nghe được của thiên hạ, để học hỏi, ngẫm nghĩ hoặc khẳng định cái tâm đắc của mình, như người tự học thường làm. Sách này là một chọn lọc những ghi và chép ấy để chia sẻ với bạn đọc, nên tôi đề là Trịnh Lữ Ghi chép. (tr. 7)
- […] Lỗ Tấn bảo “lúc đầu làm gì có đường, người ta đi nhiều thành đường đó thôi”. Buổi ban đầu của cái gì cũng có cái thích của nó. Giống như là “sắp Tết”. Ăm ắp mong đợi, mơ tưởng, liều lĩnh, ngơ ngác mà không biết là ngơ ngác, gian manh mà không biết là gian manh. Đạp dấn lên nào. Chỉ tối nay là gió bấc về. Mây trời cũng đang hối hả ở trên kia, hồng hồng, tim tím, lúp xúp, như đoạn mở đầu của một vở kịch hát còn đang viết dở. Hát cái gì bây giờ? Những giai điệu xưa đã cũ cả rồi. Âm giai mới phải thế nào để đồng hành với tâm trạng sắp lên men vì thấy hết cô đơn, hết ưu phiền, lỏng da thịt và trải lòng mình trên những chặng đường vừa quen thuộc vừa mới lạ. Ai có xa quê hương hàng chục năm trời mới hiểu được cái cảm giác được về nhà như thế này. Mà phải là sắp Tết kia. Mà phải đi cái xe đạp cũ đã mấy chục năm mới gặp lại kia... (tr. 11)
- […] Chẳng đứa nào biết tên dãy núi chỉ khoảng mươi cây số bên kia cánh đồng làng của chúng là gì. Đấy, mình cũng vậy. Mải mê tìm hiểu thế giới, quên cả quê hương. Những cái mình biết là gì? Con dốc này khá dài đây. Ba đứa con gái đã xuống xe. Không thể đèo nhau lên dốc được. Thôi đừng tự trách mình nữa. Rồi sẽ hỏi ra tên dãy núi kia. Non sông gấm vóc ông cha để lại có tên có tuổi hẳn hoi, hỏi thì khắc biết. Chẳng có gì quá muộn. Thế nên mới có Tết! Năm nào chả Tết. Sao vẫn thích sắp Tết? (tr. 13)
- Chúng chạy ào ào qua chỗ tôi ngồi bên vệ đường, đứa nào cũng ngoái nhìn một cái rồi lại chạy đi. Có đứa ghé sát vào tận mặt tôi mà nhìn. Đứa nào cũng cười thật tươi trước khi rời mắt khỏi tôi. Bầy chim non ấy yên trí rằng tôi chỉ là một bác vện già vô hại mà chúng có thể tha hồ đậu lên đầu lên cổ, và hình như chúng đều yêu thương tôi lắm. Trong mắt chúng, trên gương mặt chúng, trong giọng nói chúng, tôi cảm nhận được sự sống nóng hổi và vô tận của trời đất và muôn loài, của tổ tiên tôi, của chính tôi và con cháu tôi. Và một lần nữa, tôi lại có thể giảng hòa với mọi thứ còn lủng củng ở trong lòng, và lại muốn ước, muốn mong. (tr. 67)
- Tr. 72-73 về cái lẽ “Kính trẻ - Yêu già”
- […] Bác sỹ pháp y nói anh chết từ đêm hôm trước, tức là sau bữa tôm nướng vỉ của chúng tôi, vì nhồi máu cơ tim. Cảnh sát niêm phong căn hộ, và tôi không bao giờ đọc được những gì anh đã viết về một nước Việt Nam mà anh mơ ước. Trong đám ma anh tại Cornell Medical Center, tôi gặp vợ con anh với hai đứa cháu nội, nhưng không biết làm quen thế nào. Phần lớn là học trò cũ của anh đến viếng thày. Toàn người Mỹ. Đứng trước linh cữu anh, tôi cảm thấy mình vừa nhớ lại một điều gì đó rất quan trọng. Hai tháng sau, tôi quyết định chấm dứt cuộc đời lang bạt và trở về Hà Nội. (tr. 82)
- Tôi mở cửa bước ra sân gác nhỏ. Đêm thu dịu mát. Đèn phố hắt vào khóm thiết mộc lan những nét sáng im phăng phắc. Lại sắp Tết. Bỗng nhiên, lòng tôi dịu lại. Thật ra, đời chỉ là những mẩu chuyện tản mạn tưởng chừng ngẫu nhiên. Đọc chúng với thái độ nào thì đời thành ra thế mà thôi. (tr. 89-90)