Ra đời trong bối cảnh sử học Việt Nam vẫn còn bị chi phối bởi lối chép sử theo niên đại và triều vua, “Việt sử khảo lược” của Tôn Thất Dương Kỵ là một nỗ lực táo bạo nhằm mở ra một cách nhìn hiện đại, logic và có hệ thống hơn về tiến trình phát triển của dân tộc. Cuốn sách không bao quát toàn bộ lịch sử Việt Nam, mà chỉ đi sâu từ thời Lê Lợi khởi nghĩa đến hết triều Tây Sơn (1802). Tác giả không kể lại lịch sử bằng danh sách vua chúa hay mốc thời gian, mà đi sâu vào những sự kiện, mối quan hệ nhân-quả, những động lực thực sự đã định hình vận mệnh quốc gia.
Bằng tư duy biện chứng, Tôn Thất Dương Kỵ nhìn lịch sử như một dòng chảy tương tác giữa con người và hoàn cảnh, giữa kinh tế, xã hội và tư tưởng. Ông chia lịch sử Việt Nam thành các thời kỳ dựa trên sự biến đổi của đời sống xã hội và văn hóa, thay vì rập khuôn theo phương pháp truyền thống. Giọng văn của ông súc tích, giàu tính phân tích, lại vừa thẳng thắn, thể hiện tư duy độc lập và tinh thần học thuật sắc sảo của một học giả Việt Nam giữa thế kỷ 20.
Không chỉ là một công trình khảo cứu, “Việt sử khảo lược” còn là lời mời gọi người đọc nhìn lại lịch sử dân tộc để hiểu sâu hơn về tiến trình phát triển của đất nước, đồng thời nhận ra trong từng giai đoạn lịch sử ấy là tinh thần kiên cường, sự linh hoạt và óc sáng tạo đã làm nên bản sắc Việt.