Bình Giảng Tương Ưng Bộ Kinh

Giới thiệu sách Bình Giảng Tương Ưng Bộ Kinh

Trong chương trình Thạc sĩ Phật học tại Graduate Theological Union (Berkeley, California, Hoa Kỳ), mình học lớp Tương Ưng Bộ Kinh dưới sự đồng hướng dẫn của Gil Fronsdal và Diana Clark vào mùa Thu 2018. Lớp học rất hay, đọng lại trong mình cảm hứng sâu sắc nên mình mong muốn dịch tài liệu lớp này ra tiếng Việt làm giáo trình Phật học.

Trên trường quốc tế, Gil Fronsdal là một trong số ít nhân vật lỗi lạc về Nikāya theo hướng cả lý thuyết lẫn thực hành. Là một thiền sư cư sĩ về thiền tuệ, ông ấy lãnh đạo và giảng dạy một trung tâm thiền ở Bắc California và những khoá tu, lớp học của ông ấy phần lớn người Mỹ và người nước ngoài không thu phí. Ông từng là giáo thọ thiền tuệ tại Spirit Rock - một trung tâm thiền tập sáng lập bởi Jack Kornfield - nơi được xem là trung tâm mở khoá thiền tốt nhất thế giới. Fronsdal đã lấy tiến sĩ Phật học ở Stanford lừng danh và giảng dạy tại hai trường Sau Đại học là Graduate Theological Union và Institute of Buddhist Studies. Nhiều người trong Vùng Vịnh (Bay Area, Bắc California) đăng kí học dự thính những lớp ông dạy vì quả thực hiếm có người giỏi cả pháp học lẫn pháp hành như ông. Từng chủ đề chính trong Tương Ưng Bộ Kinh được ông bình giảng bài bản, rõ ràng. Gil Fronsdal cũng biết chữ Hán nên dạy nâng cao, so sánh thêm về kinh điển Hán tạng.

Diana Clark thì có bằng tiến sĩ về khoa học tự nhiên (Sinh học) và bằng Cao học Phật giáo. Ngoài dạy Phật học, cô còn dạy ngôn ngữ Pāli cũng tại hai trường Sau Đại học Graduate Theological Union và Institute of Buddhist Studies. Điều hay của lớp này là trường muốn cấy tư duy khoa học vào cho học viên khi học kinh điển. Người học Phật cũng cần tư duy khoa học, tư duy phân tích, tư duy phản biện, phán xét, tổng hợp mà một số lớp học Phật giáo ở Á Đông ít cung cấp. Một số người không đồng tình, họ bảo học Phật giáo là học khoa học rồi, cần gì cấy thêm tư duy khoa học cho dư thừa. Thực ra không hẳn vậy đâu. Phật giáo thuộc tôn giáo (religion), mà tôn giáo thuộc nhân văn (humanity), mà nhân văn thì không phải khoa học - gồm có khoa học tự nhiên (natural science) và khoa học xã hội (social science). Theo cách phân loại hiện nay trong nhiều Đại học thế giới thì Phật giáo không phải khoa học. Nên cấy thêm tư duy khoa học vào người học Phật cũng cần thiết, như ai đó đã nói tôn giáo không khoa học là mù quáng. Trong tự nhiên có hoa đào màu hồng rất đẹp, cũng có hoa đào màu trắng rất đẹp. Nhưng nếu ghép cành màu trắng lên cây đào hồng thì kết quả ta sẽ được một cây hoa đào ra hoa vừa trắng vừa hồng rất đặc sắc.

Với tư duy khoa học, cô Clark gợi ý thêm những vấn đề phức tạp, đa chiều, khách quan và sâu sắc trong nghiên cứu kinh điển. Rồi cả hai giảng viên ứng dụng những chủ đề, những lời dạy trong Nikāya vào thế giới đương đại, Mỹ hay Tây Phương, trong thế kỉ 21 này. Không phải tất cả những lời Phật dạy trong Nikāya là đúng đắn có thể áp dụng trong thế giới ngày nay cho mọi người cả đâu. Truyền thống tự do ngôn luận trong học đường Hoa Kỳ khuyến khích việc phê bình, phản biện nên lớp tìm thấy một số chủ đề Phật giáo cần phải xem lại. Thí dụ, kinh điển Phật giáo có bài bàn về tiền thân Phật đã tu hạnh bố thí nhiều và dũng mãnh đến mức người ta xin vợ, xin con ngài, ngài cũng cho đi luôn. Đại ý ca ngợi hạnh bố thí và đối trị với thính chúng keo kiệt, bủn xỉn. Nhưng nếu bài kinh này mà đem ra giảng dạy cho thính chúng ở Mỹ ngày nay nơi nữ quyền đã rất cao và nhi quyền cũng được xã hội bảo vệ chu đáo liệu có ổn? Cô Diana Clark đưa ra câu hỏi gợi ý. Không khéo người học nghĩ Phật giáo quá xem thường phụ nữ và trẻ em, coi họ như món hàng muốn cho muốn vất bỏ cũng được. Thế là thay vì trân trọng Phật giáo họ lại có thành kiến/ác cảm với tôn giáo mới này. Một lần nữa, tôn giáo không khoa học là mù quáng.

Hạn chế của giáo trình này là không so sánh nhiều với Tạp A-hàm. Chúng ta biết Tương Ưng Bộ Kinh ngôn ngữ Pāli tương đương với Tạp A-hàm trong Hán tạng. Trong lớp Bình giảng Tương Ưng Bộ Kinh này, hai giảng viên yêu cầu học viên phải học những bài đọc trước khi lên lớp. Khi lên lớp thì hai giảng viên chỉ tóm tắt những bài đọc, trả lời câu hỏi, giảng nâng cao, chuyên sâu và giải thích một số thuật ngữ Pāli và chữ Hán, cũng như so sánh với Tạp A-hàm. Nhưng giáo trình này lại không so sánh nhiều với Tạp A-hàm - phần mà, như đã viết, chỉ có dạy trên lớp trực tiếp. Ước mơ nhỏ, đẹp bây giờ đã thành hiện thực khi tác phẩm Bình giảng Tương Ưng Bộ Kinh được dịch Việt.

Đây là thành tựu nhỏ trong bức tranh rộng hơn: Dự án Phật Học Tinh Hoa Thế Giới đem tinh hoa Phật học thế giới về nước nhà. Hy vọng tác phẩm/giáo trình này được nhiều trường Phật học cũng như tín đồ Phật giáo hưởng ứng, tham khảo, học tập.

Khi dịch một thuật ngữ, Dự án Phật Học Tinh Hoa Thế Giới không thấy cần thiết phải thống nhất chỉ dịch thành một thuật ngữ. Thí dụ Bụt và Phật là một (tiếng Anh là Buddha) nhưng do rất ít người dịch chữ Bụt mà phần lớn dịch chữ Phật nên giờ đây, nhiều người Việt lầm rằng Bụt và Phật là hai nhân vật khác nhau. Trên tinh thần này, thí dụ thuật ngữ Theravāda chúng mình có khi dịch là (Phật giáo) Nam truyền, Nam tông, hoặc giữ nguyên Theravāda. Làm giàu có ngôn ngữ Việt, hay ít nhất đừng để mất bớt từ ngữ, cũng là chủ trương của Dự án.

Xin trân trọng cảm ơn những dịch giả sau đã dịch, góp ý, chỉnh sửa, hiệu đính bản dịch: sư cô Nguyên Hiền, sư cô Liên Phát, sư cô Hạnh Tâm, tỳ kheo Pháp Cẩn, tỳ kheo Hải Tạng, cô Diệu Hương, chị Thuỳ Linh, sư cô Liên Viên (hiệu đính), và sư cô Ngọc Linh (hiệu đính). Mọi sai sót trong bản dịch là không thể tránh khỏi. Xin quý vị lượng thứ và góp ý thêm để chúng mình được chỉnh sửa và tái bản giáo trình này chuẩn mực hơn.

Lời giới thiệu của Tỳ kheo Pháp Cẩn - Giám đốc Dự án Phật học Tinh hoa Thế giới trong phần mở đầu của cuốn sách.