Greenland Sẽ Vào Tay Ai? - Địa Chính Trị Đương Đại Và Những Bài Học Từ Người Viking Đến Trump - Elizabeth Buchanan

Giới thiệu sách Greenland Sẽ Vào Tay Ai? - Địa Chính Trị Đương Đại Và Những Bài Học Từ Người Viking Đến Trump - Elizabeth Buchanan

“Sâu sắc, gợi mở và thiết yếu cho bất kỳ ai muốn vượt qua những dòng tít giật gân để hiểu đúng tầm quan trọng thực sự của khu vực Bắc Cực then chốt này. Đây chính là “cẩm nang tối thượng” giúp giải mã một vùng đất quan trọng hơn nhiều so với nhận thức phổ biến.” - James Kraska, Tiến sĩ Luật, Giáo sư Luật Hàng hải quốc tế, Học viện Chiến tranh Hải quân Hoa Kỳ.

Greenland không phải là một hòn đảo bình thường. Từ khi được phát hiện, vùng đất băng giá này đã gắn liền với khám phá, tham vọng và cạnh tranh quyền lực. Ngày nay, với chỉ khoảng 57.000 dân, Greenland lại trở thành tâm điểm của một “trò chơi lớn” mới, nơi các cường quốc tìm cách giành vị thế và định hình tương lai Bắc Cực.

Trong “Greenland sẽ vào tay ai?”, Elizabeth Buchanan dẫn dắt người đọc qua hành trình lịch sử và địa chính trị đầy kịch tính của hòn đảo này. Từ sự biến mất bí ẩn của các khu định cư Viking vào thế kỷ 15, đến quá trình trở thành thuộc địa Đan Mạch và từng bước chuyển mình thành lãnh thổ tự trị; từ vai trò trong hai cuộc Thế chiến đến vị trí then chốt trong Chiến tranh Lạnh - Greenland hiện lên như một điểm giao cắt của lịch sử và quyền lực.

Cuốn sách không chỉ kể lại quá khứ, mà còn giải mã hiện tại. Những câu chuyện như dự án quân sự tuyệt mật Iceworm, chiến tranh hỗn hợp, hay đề xuất gây tranh cãi của Donald Trump về việc “mua Greenland” cho thấy mức độ quan trọng ngày càng tăng của vùng đất này. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm băng tan, Greenland dần lộ ra trữ lượng tài nguyên lớn và mở ra các tuyến hàng hải chiến lược - những yếu tố khiến nó trở thành tâm điểm cạnh tranh toàn cầu.

Điểm mạnh của cuốn sách nằm ở cách tiếp cận vấn đề theo chiều sâu nhưng vẫn rõ ràng. Thay vì chỉ trình bày lịch sử, tác giả đi thẳng vào các câu hỏi cốt lõi: Vì sao Greenland quan trọng? Ai thực sự kiểm soát tương lai của nó? Và liệu một vùng đất nhỏ bé có thể tự quyết định vận mệnh giữa áp lực của các cường quốc?

Đồng thời, Buchanan cũng nhấn mạnh rằng địa chính trị không chỉ là câu chuyện của các siêu cường, mà còn gắn chặt với đời sống của người Greenland – từ kinh tế, xã hội đến bản sắc. Chính những yếu tố “địa phương” này sẽ quyết định Greenland đi theo con đường nào trong tương lai.

Khép lại cuốn sách, tác giả đưa ra bốn kịch bản cho Greenland trong thế kỷ 21: từ độc lập hoàn toàn, tiếp tục gắn bó với Đan Mạch, đến việc bị cuốn sâu hơn vào cạnh tranh quốc tế. Những kịch bản này không chỉ là dự đoán, mà còn là lời cảnh báo về một thế giới đang thay đổi nhanh chóng, nơi những vùng đất tưởng chừng xa xôi lại giữ vai trò chiến lược.

Không phải là một cuốn sách thuần kể chuyện, “Greenland sẽ vào tay ai?” là một khảo cứu sắc sảo, giúp người đọc hiểu rõ hơn cách một vùng đất nhỏ có thể trở thành điểm nóng của quyền lực toàn cầu. Đây là lựa chọn phù hợp cho độc giả quan tâm đến quan hệ quốc tế, địa chính trị và những biến động của thế giới đương đại.

Sách thuộc tủ sách Lịch sử thế giới của Omega Plus.
---
Mục lục cuốn sách:

Vì sao lại là Greenland?

Greenland: Gợi mở một cái nhìn mới về những điểm nút địa chính trị

Lời nói đầu

Chương 1: Khám phá Greenland

Chương 2: Vụ việc kỳ lạ về người Viking mất tích

Chương 3: Khiêu vũ cùng Đan Mạch

Chương 4: Greenland và các cuộc thế chiến

Chương 5: Dự án Iceworm

Chương 6: Địa chính trị đương đại: Phiên bản Greenland

Chương 7: Mọi vấn đề chính trị đều mang tính địa phương

Chương 8: Nghệ thuật của một thương vụ (xanh)

Chương 9: Bốn kịch bản

Lời bạt

Tài liệu tham khảo

Mục từ tra cứu

THÔNG TIN TÁC GIẢ

Tiến sĩ Elizabeth Buchanan là chuyên gia địa chính trị vùng cực, nghiên cứu viên cao cấp người Úc. Bà có bằng tiến sĩ về chiến lược Bắc Cực của Nga và từng nghiên cứu sau tiến sĩ tại Học viện Quốc phòng NATO (Rome, Ý). Hiện bà công tác tại Viện Chính sách Chiến lược Úc và là nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm Lợi ích Quốc gia (Washington, D.C.). Bà là tác giả nhiều công trình quốc tế và một số cuốn sách tiêu biểu như sau:

Greenland sẽ vào tay ai? Địa chính trị đương đại và những bài học từ người Viking đến Trump
Russian Energy Strategy in the Asia-Pacific (Chiến lược năng lượng của Nga tại châu Á – Thái Bình Dương)
Red Arctic: Russian Strategy Under Putin (Bắc Cực đỏ: Chiến lược Bắc Cực của Nga dưới thời Putin).
ĐÁNH GIÁ CỦA CHUYÊN GIA

“… xin chia sẻ thêm về cách viết dí dỏm mà vẫn rất “địa chính trị” của tác giả. Ví dụ: “Người Viking đến Greenland vì khi đó nơi này còn hoang vắng, còn nay, người Mỹ quan tâm đến Greenland vì nơi này đã quá đông đúc, các cường quốc, người Trung Quốc, người Nga đều đang rất quan tâm. Hay, Buchanan khuyên rằng: “Hãy nhìn quả địa cầu từ trên xuống, khi đó Greenland không còn ở vị trí ngoại vi mà ở cao điểm của trái đất, là pháo đài canh giữ Đại Tây Dương, cánh cổng dẫn vào Bắc Cực, và là rương kho báu của cuộc cách mạng xanh.”
Đó là cái tài viết của Buchanan về các câu chuyện địa chính trị, vừa cuốn hút, vừa rất chuyên sâu am hiểu về địa chính trị các cực của hành tinh. Xin trân trọng giới thiệu.”

- Phạm Quang Vinh, Nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Nguyên Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Việt Nam tại Hoa Kỳ

“Nhưng đối với độc giả Việt Nam, giá trị lớn hơn của cuốn sách không chỉ nằm ở Greenland. Nó nằm ở khả năng gợi mở một cách nhìn mới. Đọc về Greenland, chúng ta không thể không liên tưởng đến những không gian địa lý của Việt Nam, đặc biệt là các vùng biển và những hòn đảo ở phía đông đất nước. Những địa điểm tưởng chừng quen thuộc ấy, dưới một lăng kính khác lại là những điểm nút địa chính trị quan trọng nơi lợi ích chiến lược giao cắt và tương lai có thể được định hình.

Trong bức tranh đó, Việt Nam không phải là một vị trí ngẫu nhiên. Chúng ta đang đứng ở một trong những giao điểm năng động nhất của thế giới, nơi kết nối lục địa và đại dương, nơi các tuyến thương mại, an ninh và ảnh hưởng chồng lấn lên nhau. Đó là một vị trí vừa mang lại cơ hội, vừa đòi hỏi một năng lực hiểu biết và ứng xử chiến lược tương xứng.”

- Nguyễn Cảnh Bình

“Buchanan mang đến một cuốn cẩm nang vừa dí dỏm vừa táo bạo về lịch sử thuộc địa và những viễn cảnh tương lai của Greenland. Ẩn dưới lớp văn dí dỏm, bà đào sâu vào những vấn đề cốt lõi như quyền của người bản địa, chính trị nội bộ, lợi ích hàng hải và tài nguyên, cũng như cạnh tranh địa chiến lược. Người đọc sẽ vừa được khai sáng vừa thấy giải trí.”

- Maria Rost Rublee, Giáo sư Quan hệ Quốc tế, Đại học Melbourne

“Là một trong những vùng đất xa lạ và hiếm người hiểu rõ nhất hành tinh, Greenland ngày nay đang nằm ở trung tâm của cuộc cạnh tranh địa chính trị tại Bắc Cực. Tiến sĩ Buchanan đã rất xuất sắc khi trình bày công trình nghiên cứu kịp thời và cần thiết này, đồng thời vẫn giữ được sức hấp dẫn, lôi cuốn trong từng trang sách. Tôi sẽ giới thiệu cuốn sách này cho bất kỳ ai muốn hiểu thêm về vùng đất Greenland đặc biệt này và con người nơi đây.”

- Tom Dans, cựu Ủy viên Ủy ban Nghiên cứu Bắc Cực Hoa Kỳ

“Một cuốn cẩm nang cực kỳ dễ đọc (mà vẫn mang tính chuyên môn cao) về một vùng đất xa xôi đang ngày càng trở nên quan trọng.”

- Gordon Corera, cựu Phóng viên An ninh của BBC, đồng dẫn podcast The Rest is Classified

“Nếu có một câu chuyện về ‘địa chính trị khắc nghiệt’ cần được kể, thì Elizabeth Buchanan đã kể nó trong cuốn sách về Greenland, Grønland và/hoặc Kalaallit Nunaat của mình.”

- Klaus Dodds, Giáo sư Địa chính trị, Royal Holloway, tác giả (trong số nhiều công trình khác) của The Arctic: What Everyone Needs to Know

“Hãy quên hết những gì bạn nghĩ mình biết về Greenland. So You Want To Own Greenland? của Elizabeth Buchanan đảo ngược cách nhìn quen thuộc, cho thấy hòn đảo lớn nhất thế giới như một phần thưởng địa chính trị bất ngờ nhưng bền bỉ. Buchanan khai mở lịch sử đầy cuốn hút của Greenland bằng văn phong dễ tiếp cận, từ sự biến mất bí ẩn của các khu định cư Viking vào khoảng thế kỷ 15 đến tham vọng táo bạo gần đây của Donald Trump nhằm kiểm soát hòn đảo. Từ những dự án bí mật thời Chiến tranh Lạnh như “Iceworm” (một thành phố hạt nhân ngầm) đến cuộc chạy đua toàn cầu giành các khoáng sản thiết yếu, Buchanan phân tích các lực lượng đang định hình vận mệnh Greenland. Bà làm rõ các khái niệm như “lawfare” (chiến tranh pháp lý) và “hoạt động vùng xám”, đồng thời phơi bày sự thâm nhập của Trung Quốc và những cuộc đấu tranh ảnh hưởng âm thầm ở vùng Bắc Cực. Đây không chỉ là một bài học lịch sử, mà còn là một cẩm nang thiết yếu, kịp thời để hiểu điệu “vũ điệu” phức tạp của Greenland với Đan Mạch, khát vọng độc lập lâu dài của họ, và vai trò chiến lược then chốt của họ đối với Hoa Kỳ trong một Bắc Cực đang thay đổi nhanh chóng. Người đọc sẽ có được sự thấu hiểu sâu sắc về vị thế độc đáo của hòn đảo tại giao điểm giữa an ninh Bắc Mỹ và cuộc cạnh tranh toàn cầu về tài nguyên đang gia tăng. Sâu sắc, gợi mở và tuyệt đối không thể thiếu cho bất kỳ ai muốn nhìn xa hơn các tiêu đề giật gân để nắm bắt ý nghĩa thực sự của quốc gia Bắc Cực then chốt này. Đây chính là “cẩm nang mua hàng” tối thượng cho một vùng đất quan trọng hơn rất nhiều so với những gì đa số người nhận ra.”

- James Kraska, SJD, Giáo sư Luật Hàng hải Quốc tế Charles H. Stockton, Trường Cao đẳng Chiến tranh Hải quân Hoa Kỳ

“Một chuyến du hành cực kỳ dễ đọc qua lịch sử hấp dẫn, địa chính trị phức tạp và câu chuyện dài về mối quan hệ của Greenland với thế giới bên ngoài, đặc biệt là với Hoa Kỳ, bao gồm cả bước ngoặt mới nhất liên quan đến Trump; được viết bởi một ‘sinh vật hiếm’—một chuyên gia thực thụ về mọi thứ liên quan đến Bắc Cực.”

- Bruce Jones, Giám đốc và Nghiên cứu viên cao cấp, Dự án về Trật tự Quốc tế và Chiến lược, Viện Brookings

“Một cái nhìn tổng quan giàu thông tin và gợi suy nghĩ về một chủ đề rất thời sự.”

- John McCannon, tác giả Red Arctic và A History of the Arctic

“Từ những thuộc địa Viking đầu tiên, đến sự phức tạp của chủ nghĩa thực dân Đan Mạch, đến những kế hoạch đầu tiên của Mỹ nhằm kiểm soát hòn đảo, công trình kịp thời của Buchanan là lời nhắc nhở quan trọng rằng tương lai của Greenland thuộc về chính người Greenland. Đây là tài liệu nhập môn thiết yếu cho bất kỳ ai muốn tìm một bản tổng quan vừa nhẹ nhàng vừa được nghiên cứu kỹ lưỡng về Greenland.”

- Andrew Chater, Giảng viên Khoa học Chính trị, King’s University College, London, Ontario

“Elizabeth Buchanan đã xuất sắc bóc tách mối ràng buộc kéo dài hàng thế kỷ của Greenland với các đế chế, những kẻ cơ hội và các bên muốn ‘mua lại’ hòn đảo. Đây là một hướng dẫn xuất sắc, táo bạo, dí dỏm và cần thiết về quá khứ, hiện tại và tương lai địa chính trị đầy bất định của hòn đảo.”

- Patrick J. Sullivan, Tiến sĩ, Giám đốc, Viện Nghiên cứu Chiến tranh Hiện đại, Học viện Quân sự West Point

“Với thời điểm địa chiến lược hoàn hảo, Elizabeth Buchanan đã mang đến một lời giải thích rất dễ đọc và sâu sắc về lịch sử sự quan tâm chiến lược đối với Greenland, cũng như lý do vì sao vị trí của nó trên bản đồ và trữ lượng khoáng sản quan trọng được dự đoán khiến nó ngày càng trở nên quan trọng hơn hiện nay.”

- Ben Hodges, cựu Tư lệnh Lục quân Hoa Kỳ tại châu Âu

TRÍCH ĐOẠN HAY

“Câu chuyện thành công nhất (tính đến nay) về việc “sở hữu” Greenland thuộc về người Đan Mạch. Xét về tình trạng mối quan hệ, Đan Mạch - Greenland vẫn luôn “mập mờ”. Cả hai đều chẳng mặn mà gì việc cho nhau một danh phận cụ thể. Greenland thì thường xuyên dọa bỏ đi làm Đan Mạch cứ phải nhắc nhở “cô nàng” về việc ai mới là người đứng ra thanh toán các hóa đơn. Đan Mạch rất gắn bó, cả hai đã bên nhau nhiều năm, còn Greenland lại đang ở trong giai đoạn “thời kỳ độc lập” của mình. Trên phương diện chính thức và trong các hồ sơ công khai, Greenland là một vùng lãnh thổ tự trị, tự quản nhưng vẫn phụ thuộc vào vương quốc Đan Mạch.”

“Greenland đã sống sót qua thời kỳ của người Viking, Đức Quốc xã và các cuộc thế chiến. Nhưng các thế lực hội tụ đang trỗi dậy, nỗi lo về tài nguyên và lớp băng đang ấm lên hiện nay lại đặt ra một mối đe dọa chưa từng có đối với hòn đảo. Địa chính trị đang định hình lại Greenland như ngày nay ta vẫn biết.”

“Liệu việc “sở hữu” Greenland có thực sự là mục tiêu cuối cùng của Trump? Chắc là không. Trong Nghệ thuật đàm phán, ông nêu rõ: “Tôi đặt mục tiêu rất cao, sau đó tôi cứ tiếp tục thúc ép, thúc ép và thúc ép để có được những gì mình theo đuổi. Thỉnh thoảng tôi cũng bằng lòng với việc đạt được ít hơn, nhưng trong hầu hết các trường hợp, cuối cùng tôi vẫn nhận được những gì tôi muốn.” Đây là một chiến thuật đàm phán lâu đời. Nhân thể nói thêm, các nhà lãnh đạo Nga được biết đến là cũng rất hay sử dụng những phương pháp tiếp cận đòi hỏi tối đa hóa như vậy trong các cuộc đàm phán. Biết đâu Trump không thực sự muốn toàn bộ Greenland: chỉ cần có thêm quyền tự do đối với phần phía bắc của hòn đảo?”

“Thật vậy, đối với Hoa Kỳ, việc phát triển một mối quan hệ sâu sắc hơn với hòn đảo Bắc Mỹ này đơn thuần chỉ là một lẽ thường tình. Thuần túy và đơn giản. Nuuk, thủ đô của Greenland, nằm gần New York hơn so với Copenhagen. Ngay cả John Lennon cũng nắm được vấn đề địa lý này. Khi được một phóng viên hỏi “Ông thấy nước Mỹ thế nào?”, Lennon đã đùa: “Thì cứ rẽ trái ở Greenland thôi””

“Tất nhiên, không cần phải sở hữu hoặc mua một thứ gì đó để kiểm soát nó. Có lẽ kiểm soát mới là mục tiêu cuối cùng thực sự.”