Thorstein Veblen

Thorstein Veblen (1857-1929) là nhà kinh tế học và xã hội học người Mỹ gốc Na Uy, được xem như một trong những người sáng lập kinh tế học thể chế và là nhà phê bình sâu sắc của chủ nghĩa tư bản Hoa Kỳ. Ông sinh trong một gia đình nông dân nhập cư Na Uy ở tiểu bang Wisconsin, lớn lên trong môi trường cộng đồng Na Uy khá biệt lập, rồi học tại Carleton College và tiếp tục theo đuổi ngành triết học tại đại học Johns Hopkins và đại học Yale (nhận bằng tiến sĩ năm 1884), sau đó là ngành kinh tế học tại đại học Cornell.

Sự nghiệp giáo dục của Veblen trải dài qua không ít trường đại học danh tiếng, dù ông thường “đứng ngoài lề” giới kinh tế chính thống và gặp nhiều trắc trở vì tính cách và đời tư. Tác phẩm trung tâm trong sự nghiệp của ông là Luận về tầng lớp nhàn rỗi (1899) vừa được giới học thuật coi là một “nghiên cứu về sự tiến hóa của các định chế kinh tế-xã hội”, vừa được công chúng tiếp nhận như một áng văn chấm biếm giai cấp giàu có thời kỳ cuối thế kỷ XIX; nhiều khái niệm của nó ngày nay vẫn là điểm tựa cho các phê bình hiện đại về chủ nghĩa tiêu dùng và bất bình đẳng trong chủ nghĩa tư bản. Những tác phẩm tiếp theo như The Theory of Business Enterprise (1904), The Instinct of Workmanship and the State of the Industrial Arts (1914) và The Engineers and the Price System (1921) tiếp tục phát triển cách nhìn tiến hóa-thể chế về kinh tế hiện đại, làm nổi bật mâu thuẫn cơ bản giữa nguyên lý sản xuất công nghiệp và động cơ lợi nhuận, và vẫn có tác động đến các tranh luận về cải cách kinh tế và công bằng xã hội cho đến ngày nay.