Ca trù Thăng Long - Hà Nội

Giới thiệu sách Ca trù Thăng Long - Hà Nội

Ca trù - thường được gọi là hát Ả đào, hát Nhà trò, hát Cô đầu - từ lâu đời đã là một sinh hoạt văn hóa tinh thần quan trọng trong cộng đồng người Việt ở đồng bằng Bắc bộ và vùng Thanh - Nghệ. Ca trù có nguồn gốc từ hát thờ dân gian, được giáo phường thu tàng và phát triển, sau một quá trình diễn biến lâu dài, đã phát triển thành hai dòng là hát thờ trong các cuộc tế lễ và hát mừng hát chơi trong các cuộc vui.

Tập chuyên khảo Ca trù Thăng Long - Hà Nội do hai tác giả Trần Thị Kim Anh và Đinh Văn Minh, nguyên cán bộ nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu Hán Nôm khảo cứu và biên soạn. Ngoài phần khảo cứu giá trị về lịch sử Ca trù Thăng Long - Hà Nội, trong tập sách này, điều đáng quý là hai tác giả đã tuyển chọn từ kho sách Hán Nôm những văn bản như Các điệu Ca trù, Ca trù tạp lục, Điểm ca cổ pháp là những văn bản Nôm ghi chép về nghệ thuật diễn xướng, nghệ thuật thưởng thức cũng như rất nhiều các thể cách ca trù, để tiến hành phiên âm phân loại, nhằm giúp người đọc có thêm những tư liệu xác thực hơn về bộ môn nghệ thuật đặc biệt này. Ngoài ra, trong chuyên khảo, người đọc còn được tiếp cận với bản gốc của những văn bản kể trên.

Kháng chiến chống Pháp bùng nổ. Mọi người tham gia giành lại đất nước. Cô đào cũng ra chiến lũy. Kiệt tác cổ điển như Truyện Kiều còn “bó tròn trong những gói tản cư” và “Không tiếc gì vầng trăng xẻ làm đôi - Sợ bộ đội hành quân đi gặp giặc” (Đọc Kiều - Chế Lan Viên). Thế nên, Ca trù chìm vào quên lãng. Phải đến sau Đổi mới nó mới được phục hồi. Bây giờ, gắn với Du lịch nó lại có thêm khách phương Tây. Những tầng lớp nhà nho học rộng, thạo thi ca cổ điển đâu còn, nên cái nền của Ca trù cũng yếu.

Tôi nhớ những năm ấy ở Hà Nội, nhà thơ Ngô Linh Ngọc, ông anh kết nghĩa của tôi, một nhà thơ, nhà Hán học, một tài tử thạo Ca trù, hăng hái bao nhiêu khi đi dự những buổi sinh hoạt ca trù Hà Nội. Anh là một tài tử bậc thầy, đắm say Ca trù, đắm say cổ điển, tiếc là không gặp thời. Vào Thành phố Hồ Chí Minh, tôi thân gần cụ Nguyễn Quảng Tuân, cũng là một nhà nho – Ca trù như vậy. Và còn cả cụ Giản Chi, thạo ngón chầu, một mẫu hình cho trí thức xưa.

Cuốn Ca trù Thăng Long - Hà Nội làm tôi nhớ lại tất cả những kỷ niệm ấy. Tất cả họ đều đã khuất, đều đã như nước chảy về đông “không vời lại được”. Nhưng nhờ có cuốn sách này (cũng như nhiều cuốn khảo cứu khác về Ca trù), chúng ta như đang đứng lại trước một di sản vô cùng thân yêu của nền văn hóa dân tộc ngàn năm.

Năm 2011, Nhà xuất bản Âm nhạc đã in chuyên khảo này trong bộ sách 1000 năm âm nhạc Thăng Long - Hà Nội. Nhận thấy giá trị của tác phẩm và để giúp những tư liệu quý giá trong chuyên khảo được phổ biến rộng rãi hơn, Trung tâm Quốc học đã đề nghị hai tác giả sửa chữa hiệu chỉnh thêm để tái bản trong lần này. Rất mong được sự đón nhận từ bạn đọc. Xin cảm ơn!

07 - 04 - 2020
Mai Quốc Liên